ΤΟ ''ΠΡΩΤΟ ΚΙΛΕΛΕΡ'' ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑ

 ΤΟ "ΠΡΩΤΟ ΚΙΛΕΛΕΡ" ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑ

(“Βοηθάτε με χωριανοί και Άγιε μου Θόδωρε”)

«Οι άρχοντες τραβούν τις μπιστόλες, αλλά οι Λογοθετιάνοι, χωριανοί του παπά, τους αφοπλίζουν αστραπιαία και αρπάζοντας τσεκούρια και βατοκόπια από τους πάγκους των γύφτων που τα πουλούσαν στο πανηγύρι, ορμούν και κατακρεουργούν τους άρχοντες.»

Χαράλαμπος Μαυρομμάτης «Ιστορία της τοποθεσίας Οσίου Θεοδώρου Κυθήρων»

--------------------------------------------------------------------------------

12 Μαΐου

Παγκυθηραϊκό πανηγύρι με μεγάλη προσέλευση από όλο το νησί, ήδη από την παραμονή της γιορτής του Οσίου Θεοδώρου. Οι άρχοντες έφταναν ανήμερα της γιορτής το μεσημέρι καβάλα στ’ άλογά τους και είχαν απαγορεύσει να βγαίνει η Αγία κάρα χωρίς την παρουσία τους.

1799

Έχουν φύγει από το νησί οι Ενετοί κι έχουν έρθει οι Γάλλοι δημοκρατικοί. Οι εντάσεις μεταξύ χωρικών και αρχόντων είναι μεγάλες. Εκτός από την πολιτική αναταραχή ένα γεγονός που είχε συμβεί την προηγούμενη χρονιά έκανε την ατμόσφαιρα να είναι τεταμένη. Ένας “παλληκαράς” (μπράβος κάποιου άρχοντα) είχε βιάσει μια χωρική κι έτσι κανένας άρχοντας από αυτούς που είχαν σπίτια στην περιοχή δεν παρουσιάστηκε το προηγούμενο βράδυ στο πανηγύρι. Όπως, επίσης, δεν παρουσιάστηκαν και νεαρές χωρικές την άλλη μέρα στην γιορτή του Οσίου από τον φόβο των “παλληκαράδων”. Εκτός από την παπαδιά.

12:00 το μεσημέρι

Η λειτουργία έχει τελειώσει και οι άρχοντες δεν έχουν ακόμη φτάσει. Οι χωρικοί πιέζουν τον παπά να κάνει τη λιτανεία, καθώς ανυπομονούν ν’ αρχίσει το γλέντι. Η λιτανεία ξεκινάει και όταν φτάνει στην μέση της πλατείας, εμφανίζονται οι άρχοντες. Ζητάνε τον λόγο από τον παπά, τον χτυπούν κι ένας άρχοντας προσπαθεί να φιλήσει την παπαδιά. Εκεί ξεσπάει η συσσωρευμένη οργή. Με τον παπά να αφήνει κάτω την Αγία κάρα και να φωνάζει:

«Βοηθάτε με χωριανοί και Άγιε μου Θόδωρε!»

Άλλοι άρχοντες κατακρεουργήθηκαν και άλλοι τράπηκαν σε φυγή. Οι χωρικοί όμως τους πρόλαβαν στην θέση Βιγλατόρια (που από τότε ονομάστηκε “Φονοκλείστουλο”). Ένας δικαστικός άρχοντας άφησε την τελευταία του πνοή –τι ειρωνεία!– στο περιβόλι του ανθρώπου που μια εβδομάδα πριν είχε κατορθώσει να αρπάξει μεγαλοτσιφλικάς με δική του δικαστική απόφαση! 1

«Το πρωί όταν ήρθε ο νοικοκύρης στο περιβόλι, κάνει ν’ ανοίξει αλλά κάποιο εμπόδιο βρίσκει πίσω από την πόρτα. Κοιτάζει και αναγνωρίζει τον άρχοντα που ‘‘του είχε φιλήσει τα πόδια’’ την προηγούμενη βδομάδα, για να γλιτώσει το χωράφι του στα Βιγλοτόρια, που ήθελε να του τ’ αρπάξει ο μεγαλοτσιφλικάς Κουμέσος –άνθρωπος των Ενετών στα Αρωνιάδικα– αλλά ο άρχοντας τούτος τον έδιωξε κακήν κακώς βεβαιώνοντάς τον, πως από ’κείνη την στιγμή το χτήμα ανήκε στον Κουμέσο.»

Ο άρχοντας Στάης είχε κατορθώσει να γλιτώσει (προσωρινά) κρυμμένος σε έναν κούμο!2

Κοινωνικό και ιστορικό πλαίσιο

Μεταξύ 1797 και 1800 το νησί περνά από τους Βενετούς στους Γάλλους κι αργότερα στους Ρωσσοτούρκους. Πολιτειακές αλλαγές και κοινωνικές αναταράξεις μεταξύ της άρχουσας προνομιακής τάξης και το λαού που αμφισβητούσε πια τα προνόμια των αρχόντων χαρακτηρίζουν την εποχή. Από την μια οι Γάλλοι Δημοκρατικοί που συνέχιζαν να διορίζουν δικαστές και φοροεισπράκτορες τους ίδιους που μέχρι τώρα λεηλατούσαν τους χωρικούς, από την άλλη οι Ρωσσοτούρκοι με την σκληρότατη φοροεισπρακτική πολιτική. Το κενό εξουσίας μετά την αποχώρηση του Ρώσσου Διοικητή μαζί με την ρώσσικη φρουρά αλλά και ένα απρόβλεπτο συμβάν (ο βιασμός της νεαρής χωρικής στο πανηγύρι του Οσίου) που πυροδοτεί πολλές φορές τις ιστορικές εξελίξεις, οδήγησαν στην κατάληψη του Κάστρου από τον “αναρχικό” Τζώρτζη Μπελέση και στην σφαγή τεσσάρων αρχόντων: του Εμμανουήλ Στάη, του Τζώρτζη Δουρέντε, Ιωάννη Μαχαιριώτη και του Παύλου Δαντώνη. Για τον Τζώρτζη Μπελέρη γράφει ο χρονικογράφος Γρηγόριος Λογοθέτης: «ήταν ο πρώτος της αναρχίας. Είχε αδικηθή από το Στάη και έπνεε εκδίκησιν κατ’ αυτού.»

22 Ιουλίου 1800

Οι πρώτοι ‘‘αναρχικοί’’ του νησιού μπαίνουν στην Χώρα διεκδικώντας επιστροφή φόρων. Σχηματίζεται μια επιτροπή διαπραγμάτευσης μεταξύ αρχόντων (με πρόεδρο τον Εμμ. Στάη) και λαού. Οι συζητήσεις ξεκίνησαν μέσα στο Κάστρο, στο Διοικητήριο. Διαφωνίες, άρνηση ικανοποίηση των αιτημάτων των χωρικών καθώς και προσβολές από τη μεριά των αρχόντων, οδήγησαν στην σφαγή. Η κατάσταση στο νησί, αμέσως μετά την σφαγή, παρέμεινε έκρυθμη. Ο ίδιος ο Μπελέσης και οι υπόλοιποι πρωτεργάτες της σφαγής παρέμειναν ασύλληπτοι μέχρι το 1802 που ο νέος διοικητής των Κυθήρων, Ευστάθιος Μεταξάς, έδωσε διαταγή για την σύλληψή τους.

24 Δεκεμβρίου 1802

Συλλαμβάνεται ο Τζώρτζης Μπελέσης μαζί με άλλους, δημεύεται ένα μέρος της περιουσίας του , βασανίζεται και στις 7 Μαΐου 1804 μεταφέρεται στην Κέρκυρα για να απολογηθεί.

«Εμπαρκάρανε με καράβι Μοσκόβικο τους δύο καταδίκους, τον Πέτρο Μασέλο και τον Τζώρτζη Μπελέση, οπού ήτον δέσμιοι δια τα άτοπα φονικά και είναι εις μεγάλα δεσμά.»

Πότε και πού πέθανε ο Τζώρτζης Μπελέσης δεν το γνωρίζουμε. Ούτε γνωρίζουμε τι απέγιναν οι άλλοι τρεις κρατούμενοι. Γνωρίζουμε μόνο την τύχη του Δημητράκη Μπελέση:

● «7 Μαΐου 1804 ... επιάστη και ο Δημητράκης Μπελέσης εις την Κωνσταντινούπολιν και τον επήγαν εις τους Κορφφούς δέσμιον.»

● «21 Ιουνίου 1805. Εις την Ζάκυνθον εμοσσκετάρανε (= τουφεκίσανε) τον Δημητράκη Μπελέση πίστομον (= μπρούμυτο), ο οποίος ήταν δέσμιος δια τους φόνους της αναρχίας.»

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. «Σύμφωνα με τον Ενετικό νόμο, τα μικρά χωράφια προσαρτιόνταν χωρίς αποζημίωση στον μεγαλύτερο γειτονικό γαιοκτήμονα, για την αποφυγή κατάτμησης της γης.» Χαράλαμπος Μαυρομμάτης.

2. κούμος: μικρός χώρος κάτω από τον φούρνο.

ΠΗΓΕΣ

● Χαράλαμπος Μαυρομμάτης, Ιστορία της τοποθεσίας Οσίου Θεοδώρου Κυθήρων.

● Ελένη Χάρου – Κορωναίου, Τζώρτζης Μπελέσης - “Ο πρώτος της αναρχίας”, εφ. Κυθηραϊκά.